اين دو آيه يك حق واجب غير از زكات باشد ، اين دو آيه نسخ گرديده است ، زيرا با وجوب زكات تمام صدقات واجب ديگر كه در قرآن آمده بود ، منسوخ شده است و فعلا جز زكات ، صدقهء واجبى در اسلام وجود ندارد . عده‌اى از علما در معناى اين دو آيه همين احتمال را پذيرفته و « حق معلوم » را حق واجبى غير از زكات دانسته‌اند ، اين است كه به نسخ اين دو آيه قائل شده‌اند . پاسخ : تحقيق و بررسى در مفهوم اين دو آيه نشان مىدهد كه منظور از « حق » نه زكات است تا از آيات زكات محسوب شود و نه حق واجب ديگرى است تا نسخ شود ، بلكه منظور از آن ، يك حق مستحبى است كه در شرع مقدس اسلام به پرداختن يك چنين حقى به طور ندب و استحباب دستور داده شده است و به طورى كه اشاره گرديد ، اين دستور و فرمان در اسلام هميشه بوده و خواهد بود . بنابراين معنى ، نسخى به اين دو آيه متوجه نگرديده است . دليل ما بر اين كه منظور از حق در اين دو آيه ، حق مستحبى است نه حق واجب ، اين است كه : 1 - روايات فراوانى به طريق شيعه وارد گرديده است كه همه آن‌ها صدقات واجب را در اسلام منحصر به زكات مىدانند . 2 - و از ائمه اهل بيت و خاندان عصمت و طهارت ( ع ) رواياتى به دست ما رسيده كه حق را در اين دو آيه به همان حقوق مالى مستحبى تفسير مىكنند ، چنان كه : ثقة الاسلام « كلينى » با اسناد خود از ابو بصير نقل مىكند كه : ما ، در محضر امام صادق ( ع ) بوديم و عده‌اى از ثروتمندان نيز با ما بودند ، دربارهء زكات گفت‌وگو به ميان آوردند ، امام صادق ( ع ) فرمود : انسان به وسيله زكات دادن قابل مدح و تعرف نمىباشد ، زيرا زكات حقى است كه شخص با پرداختن آن ، خون خود را حفظ مىكند و مسلمان ناميده مىشود و اگر زكات نپردازد ، نمازش هم قبول نخواهد بود ، ولى در ثروت‌هاى شما غير از زكات حق ديگرى نيز هست . ابو بصير مىگويد : عرضه داشتم : اصلحك اللّه در ثروت ما غير از زكات چه حق ديگرى هست ؟ امام فرمود : سبحان اللّه ! آيا نشنيده‌اى گفتار خدا را در قرآن مجيدش ؛ وَ الَّذِينَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ . . . . ابو بصير گويد : عرضه داشتم اين حق معلوم چيست ؟ ( 1 ) - امام در جوابم فرمود : به خدا سوگند ! اين حق همان است كه به هر شخص متوجه است كه هر روز يا هر هفته و هر ماه به مقدار كم يا زياد از مال خود دائما به بيچارگان و نيازمندان بدهد . باز كلينى با اسناد خود از اسماعيل بن جابر از امام صادق ( ع ) در تفسير آيه وَ الَّذِينَ فِي